Đồng Tháp muốn trở thành trung tâm phát triển thủy sản vùng đồng bằng sông Cửu Long

Đồng Tháp sở hữu mạng lưới sông Tiền, sông Hậu cùng khu vực ngập lũ Đồng Tháp Mười và hơn 30 km bờ biển, lợi thế này cho phép địa phương phát triển cả nuôi trồng thủy sản nước ngọt và nuôi trồng thủy sản mặn, lợ với nhiều loại hình sản xuất khác nhau và đối tượng nuôi cũng đa dạng, với các đối tượng nuôi chủ lực gồm cá tra nuôi thâm canh; tôm nuôi thâm canh. 

Diện tích nuôi trồng thuỷ sản của tỉnh ngày càng tăng, diện tích thả nuôi năm 2025 đạt 22.756 ha (tăng 1.438 ha so với năm 2020), trong đó: diện tích nuôi cá là 10.853 ha, chiếm 47,69% tổng diện tích nuôi (trong đó cá tra là 2.750 ha, chiếm 12,08%); diện tích nuôi tôm, chủ yếu là nuôi theo mô hình quảng canh cải tiến, thâm canh, bán thâm canh với diện tích 8.990 ha, chiếm 39,51% tổng diện tích nuôi; diện tích nuôi thủy sản khác (cá lóc, rô, trê, ếch,...) và nhuyễn thể (nghêu) đạt 2.913 ha, chiếm 12,80% tổng diện tích nuôi. Số lượng nuôi cá lồng bè cũng tăng nhanh qua các năm với số lượng 11.661 cái vào năm 2025. 

Vùng nuôi thủy sản nước ngọt chủ yếu phân bố tại khu vực Đồng Tháp Mười như: Khu vực Hồng Ngự chuyên về cá tra giống với thương hiệu “Cá tra giống Hồng Ngự” và các vùng nuôi cá tra tập trung dọc sông Tiền và sông Hậu. Vùng nuôi thủy sản mặn - lợ, tập trung chủ yếu tại khu vực Gò Công và ven biển với các loại thủy sản như tôm nước mặn - lợ, nhuyễn thể (nghêu, hàu), đang tiến hành xây dựng thương hiệu cho tôm Tân Phú Đông và nghêu Gò Công.
 
Những năm qua, do tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết bất lợi nên tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, thiên tai và sạt lở trên địa bàn tỉnh xảy ra nhiều hơn đã phần nào ảnh hưởng đến hoạt động nuôi trồng thủy sản của tỉnh. Thêm vào đó, chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng trong khi giá cả một số đối tượng nuôi chủ lực biển động giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất của người dân. 

Việc ứng dụng khoa học công nghệ mới, tiên tiến vào sản xuất nuôi trồng thủy sản vẫn còn hạn chế; các mô hình nuôi thử nghiệm giống thủy sản mới, giống đặc sản chưa được nhân ra diện rộng; việc tiếp cận, ứng dụng khoa học công nghệ, quy trình kỹ thuật của người nông dân vẫn gặp nhiều khó khăn; tỷ lệ diện tích nuôi được chứng nhận còn thấp.

Diễn biến bất thường của lượng mưa, hạn hán, lũ, xâm nhập mặn và triều cường làm thạy đồi điều kiện thủy văn, ảnh hưởng đến quy hoạch vùng nuôi, nguồn nước cấp và hạ tầng sản xuất; chất lượng nước trên các lưu vực sông, kênh cấp nước cho vùng nuôi có xu hướng biến động theo mùa, chịu ảnh hưởng của hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và sinh hoạt; một số vùng nuôi có nguy cơ ô nhiễm hữu cơ, dư lượng dinh dưỡng, hóa chất bảo vệ thực vật, kháng sinh và vi sinh vật gây bệnh, làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh trên thủy sản.

Trước tình hình trên, tại Đề án Phát triển thủy sản bền vững trên giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2030, xây dựng Đồng Tháp trở thành trung tâm phát triển thủy sản của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tập trung vào các lợi thế có khả năng tạo vị thế dẫn đầu như: sản xuất giống cá tra và giống thủy sản nước ngọt chất lượng cao; nuôi trồng, chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn cá tra; dữ liệu, đổi mới sáng tạo và công nghệ thủy sản; liên kết thủy sản nước ngọt – nước lợ – biển; trung tâm logistics, chế biến và xuất khẩu thủy sản, góp phần đưa thủy sản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tạo động lực tăng trưởng của tỉnh sau hợp nhất.

Tổng diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 24,36 nghìn ha, tăng 1,4%/năm; 100% cơ sở nuôi cá tra, nuôi tôm nước lợ, cá rộ phi và nuôi thủy sản lồng bè được cấp Giấy xác nhận nuôi trồng thủy sản (mã số cơ sở nuôi). 100% các cơ sở nuôi cá tra, nuôi tôm nước lợ và nuôi thủy sản lồng bè có Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.

Nuôi trồng thủy sản nước ngọt được xác định là trụ cột tăng trưởng chính của ngành thủy sản Đồng Tháp, nhất là cá tra, cá tra giống, cá lồng bè và thủy sản bản địa tiềm năng phục vụ xuất khẩu và tiêu thụ nội địa (cá lóc, cá rô) tại các vùng nuôi có thế mạnh dọc sông Tiền, sông Hậu, hệ thống kênh trục chính trên địa bàn tỉnh gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu (diện tích nuôi đạt trên 11 nghìn ha, tăng 300 ha so năm 2025 ).

Khuyến khích phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản áp dụng công nghệ mới, thân thiện môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu; các mô hình nuôi sinh thái; các tiêu chuẩn thực hành nuỗi trồng thủy sản tốt (VietGAP, GlobalGAP, ASC, MSC,...) để nâng cao sản lượng thuỷ sản nuôi ước đạt 1,28 triệu tấn. Cá tra tiếp tục được xác định là ngành hàng thủy sản chiến lược và chủ lực số 1 của tỉnh, có vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế nông nghiệp, chế biến và xuất khẩu thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Mục tiêu phát triển là xây dựng Đồng Tháp trở thành trung tâm sản xuất - chế biến - xuất khẩu cá tra hiện đại, bền vững và phát thải thấp của cả nước, ứng dụng công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và đạt các tiêu chuẩn quốc tế. Lấy phát triển nuôi cá tra công nghiệp là trọng tâm, huy động nguồn lực của nhiều thành phần kinh tế, trong đó Nhà nước hỗ trợ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cho vùng nuôi cá tra tập trung, tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến tiêu thụ. Trong đó, vùng giữa sông Tiền, sông Hậu và khu vực Đồng Tháp Mười được định hướng là vùng nuôi cá tra chính của tỉnh, tập trung ứng dụng công nghệ cao, nuôi tuần hoàn nước và kiểm soát môi trường để đạt năng suất, chất lượng và hiệu quả cao, chiếm trên 80% tổng sản lượng cá tra toàn tỉnh, cung cấp nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chế biến xuất khẩu.

Các vùng còn lại đảm nhận vai trò phụ trợ - sản xuất giống, sơ chế và logistics phục vụ vùng nuôi chính, hình thành chuỗi giá trị khép kín từ con giống - nuôi - chế biến - tiêu thụ, góp phần củng cố vị thế Đồng Tháp là trung tâm cá tra của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Phát triển chuỗi giá trị cá tra khép kín, đồng bộ và bền vững, từ khâu con giống - nuôi thương phẩm - chế biến - tiêu thụ - logistics.

Đối với cá rô phi trên ao/lồng bè: Đây là đối tượng nuôi tiềm năng đang phát triển mạnh, có dư địa phát triển lớn và có khả năng trở thành mặt hàng thủy sản chủ của tỉnh. Giai đoạn tới sẽ sẽ xây dựng các mô hình điểm tại một số vùng nuôi (nuôi xen canh tôm nước lợ, nuôi ao đất, nuôi ruộng trũng mùa lũ...) nhằm đánh giá và nhân rộng các thực hành nuôi tiên tiến.

Với nuôi thủy sản nước ngọt khác: Đồng Tháp tận dụng các vùng sinh thái khác biệt (vùng ngập sâu Đồng Tháp Mười và vùng ven sông Tiền, Vàm Cỏ) để phát triển các loài thủy sản bản địa và có giá trị kinh tế cao như: Tôm càng xanh, cá sặc rằn, có lóc,... và các loại thủy sản đặc sản. Tôm càng xanh, tiếp tục là đối tượng chủ lực ở vùng nước ngọt, đặc biệt là các mô hình canh tác luân canh lúa - tôm càng xanh trong mùa lũ ở vùng Đồng Tháp Mười, mang lại giá trị kinh tế cao và thích ứng với điều kiện tự nhiên. Nghiên cứu và phát triển sản xuất giống nhân tạo các loài cá bản địa có giá trị như cá heo, cá trèn, cá chốt để chủ động nguồn giống và nâng cao giá trị sản phẩm.

Với nuôi cá lồng bè: Phát triển nuôi cá lồng, bè theo hướng bền vững, hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường. Ứng dụng công nghệ cao, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Đồng thời, ứng dụng công nghệ tiên tiến trong quản lý vùng nuôi cá lồng, bè gắn với phòng chống sạt lở bờ sông trên địa bàn tỉnh. Theo hiện trạng nuôi thực tế tại địa phương và khi các điều kiện sản xuất thuận lợi, nhu cầu phát triển sản xuất của các hộ nuôi tăng, số lượng lồng, bè có thể phát triển đạt khoảng 12.654 chiếc vào năm 2030, sản lượng ước tính đạt khoảng 95 nghìn tấn. Kết hợp nuôi cá lồng, bè với phát triển du lịch sinh thái, tạo chuỗi giá trị gia tăng.
 
Đồng Tháp khai thác lợi thế nuôi trồng thủy sản nước lợ - mặn, trong đó với nuôi tôm nước lợ: Chú trọng giải pháp phát triển nuôi tôm ở các vùng chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp hiệu quả thấp, phù hợp với điều kiện tự nhiên và quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương để nâng cao sản lượng đạt 27,8 nghìn tấn. Vùng ven biển Gò Công được quy hoạch là vùng trọng điểm phát triển nuôi tôm nước lợ hướng sản xuất hàng hóa tập trung, có liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Phát triển các vùng nuôi tôm tập trung, áp dụng công nghệ mới như nuôi tôm thẻ chân trắng trong ao lót bạt, hệ thống tuần hoàn, ít thay nước để kiểm soát môi trường và dịch bệnh hiệu quả, thích ứng với tình trạng xâm nhập mặn ngày càng sâu, chủ động nguồn nước và giảm thiểu tác động môi trường. Bên cạnh tôm sú và tôm thẻ chân trắng (đối tượng chủ lực), tỉnh cũng chú trọng các mô hình khác như nuôi tôm - lúa luân canh, ở các vùng giáp ranh mặn - lợ, mô hình này giúp sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai, giảm mầm bệnh và mang lại hiệu quả kinh tế kép.

Phát triển nuôi nhuyễn thể phù hợp định hướng quy hoạch nuôi hàng hóa tập trung đến năm 2030 đạt diện tích 3.670 ha. Xây dựng vùng nguyên liệu đảm bảo truy xuất nguồn gốc, phát triển phải gắn liền với bảo vệ nguồn lợi thủy sản và các hệ sinh thái liên quan như hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái cửa sông... góp phần tăng thu nhập, duy trì và tạo sinh kể cho người dân, đảm bảo an ninh vùng biển để nâng cao sản lượng đạt 26,3 ngàn tấn. Vùng ven biển thuộc các xã Tân Điền, Gia Thuận, Gò Công đông và Tân Phú Đông là khu vực được quy hoạch để phát triển mạnh nuôi nhuyễn thể, đây là vùng ven biển có điều kiện tự nhiên thuận lợi. 

Đồng Tháp định hướng trở thành Trung tâm giống thủy sản lớn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm ba lĩnh vực chính: Giống cá tra, giống tôm (nước ngọt và nước lợ) và các giống thủy sản đặc sản khác. Hình thành các vùng sản xuất giống chất lượng cao, tập trung tại các xã/phường: Long Phú Thuận, Tân Hồng, An Bình, Lấp Vò, Mỹ Trà, Bình Hàng Trung, Tân Khánh Trung, ... Chuyển dịch mạnh mẽ sang sản xuất giống cá tra chất lượng cao, theo tiêu chuẩn VietGAP hoặc GlobalGAP, nhằm đảm bảo nguồn cá bố mẹ tốt nhất cho vùng nuôi thương phẩm.

Sản xuất tôm giống (nước ngọt): Tiếp tục phát triển mạnh nguồn giống tôm càng xanh chất lượng cao cho vùng nước ngọt Đồng Tháp Mười, nơi có mô hình lúa - tôm càng xanh hiệu quả. Phát triển các trại giống ứng dụng công nghệ hiện đại để sản xuất tôm giống sạch bệnh, có sức đề kháng cao. Phấn đấu đến năm 2030, sản lượng post tôm giống đạt 395 triệu con.

Sản xuất giống thủy sản còn lại: Đa dạng hóa sản xuất giống các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao như cá rô phi, cá sặc rằn, cá lóc, cá chốt, cá trèn.,... Nghiên cứu và làm chủ công nghệ sinh sản nhân tạo cho các loài này để giảm áp lực khai thác tự nhiên và chủ động nguồn cung. Phấn đấu đến năm 2030, sản lượng bột đạt 1.730 triệu con và sản lượng giống đạt 625 triệu con./.